Inleiding
Goede morgen allemaal op deze vrijdag 10 april 2026. Ik begin de dag met eén van mijn favoriete liedjes: https://www.youtube.com/watch?v=rf6Yv4lMhhs&list=RDrf6Yv4lMhhs&start_radio=1 Lijmsnuiven was ooit populair om ‘high’ te worden. Die populariteit is inmiddels verdwenen. Wat niet is verdwenen is het gegeven dat Nederland een belangrijke rol speelt in de internationale drugsindustrie, zowel qua productie, doorvoer en financiële aspecten. Drugsmisdrijven en georganiseerde (drugs)criminaliteit krijgen de laatste jaren veel aandacht in Nederland. Een specifieke vorm van georganiseerde drugscriminaliteit die recent veel (media)aandacht krijgt, zijn de zogenoemde drugsuithalers. En daar gaat de bijgesloten ‘kennisparel’ van vandaag over. Het Centraal Bureau voor de Statistiek komt vandaag met deze prima analyse naar buiten.
Uithalers zijn mensen die in opdracht van criminele organisaties toegang proberen te krijgen tot (lucht)haventerreinen om daar gesmokkelde drugs uit containers te halen. Uithalers spelen daarmee een belangrijke rol in het logistieke proces van drugshandel. Het hoofddoel van dit onderzoek is het bepalen welke factoren bijdragen aan het worden van een uithaler. Om vast te kunnen stellen of uithalers inderdaad een kwetsbare dadergroep zijn, richt dit onderzoek zich allereerst op het in beeld brengen van de groep uithalers in de periode 2020-2023 naar een aantal potentiële risicofactoren. Om een goede vergelijking te maken, worden de uithalers vergeleken met andere drugsverdachten op een aantal kenmerken. Er is hier niet gekozen voor een vergelijking met de algemene populatie (in andere woorden: niet-verdachten), omdat uit eerder onderzoek blijkt dat drugsverdachten sterk afwijken van de niet-verdachten: https://prohic.nl/2023/12/05/635-5-december-2023-onderscheidende-kenmerken-van-jonge-drugsverdachten/
Een vergelijking van uithalers met drugsverdachten geeft dus een veel gerichter beeld van eventuele daderprofielen, waardoor beleid, interventies en de strafrechtelijke aanpak gerichter en effectiever kunnen worden afgestemd. Daarnaast zijn via deze vergelijking de eventuele veranderingen over tijd beter te duiden. Als er bijvoorbeeld een verjonging zichtbaar is bij zowel uithalers als drugsverdachten, valt zeer voorzichtig te concluderen dat dit mogelijk niet alleen maar samenhangt met de genoemde wetswijziging rondom uithalersdelicten.
Zowel voor het beschrijven van de groep uithalers en drugsverdachten als voor het vaststellen van mogelijke risicofactoren, zijn kenmerken onderzocht waarvan in eerder onderzoek naar georganiseerde (drugs)criminaliteit werd vastgesteld dat deze een indicatie kunnen geven voor een verhoogd risico op het plegen van een drugsdelict. Het gaat daarbij om risicofactoren op verschillende thema’s, zoals financiële problematiek, de thuissituatie, problematiek in de buurt waar iemand woont en de voorgeschiedenis op het gebied van eerder gepleegde delicten.
Bron
Hordijk, Femke & Dion Koerntjes (april 2026). Kenmerken van drugsuithalers. Statistische Trends, 10 april, pp. 1-17. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2026/kenmerken-van-drugsuithalers
Summary
This article focuses on the question of what characterizes drug extractors in the Netherlands during the period 2020–2023. The following main research questions are central:
1. What do the populations of drug extractors and other drug suspects look like during the period 2020–2023 with regard to their age, financial problems, home situation, problems in their residential neighbourhood, early school leaving, place of residence, and criminal justice history? What developments can be observed among drug extractors and drug suspects with respect to these potential risk factors during the period 2020–2023?
2. To what extent are age, financial problems, home situation, problems in the residential neighbourhood, early school leaving, place of residence, and criminal justice history associated with the likelihood of becoming a drug extractor?
Drug extractors seek, on behalf of criminal organizations, to gain access to (air)port premises in order to retrieve illicit drugs from containers. They have received considerable (media) attention in recent years, as they appear to constitute a young and vulnerable offender group. In addition, on 1 January 2022 the so-called “drug extractor law” (Article 138aa of the Dutch Criminal Code) was introduced, specifically aimed at addressing this offender group.
However, concerns have been raised by, among others, the police, the Public Prosecution Service, and other institutions that the introduction of the drug extractor law has increased the vulnerability of this offender group. Due to the strongly increased statutory penalties, (vulnerable) young people may have become an attractive target group for criminal organizations to recruit for drug extraction activities, as they are generally punished less severely and are more willing to take greater risks in exchange for lower rewards. This article describes the characteristics of the group of drug extractors in comparison with the group of (other) drug suspects over the period 2020–2023. The comparison with drug suspects is made in order to interpret and contextualize the findings. In addition, the study examines which of these characteristics contribute to the likelihood of becoming a drug extractor.
Most important findings:
- Uithalers zijn over de hele periode (2020-2023) jonger dan drugsverdachten, zij groeiden vaker op in eenoudergezinnen en woonden vaker in buurten waar andere bij de politie geregistreerde verdachten wonen.
- Over time, the share of drug extractors with problematic debts, the share of young drug extractors who became early school leavers, and the average number of registered suspects in the neighbourhood have actually declined among drug extractors, while these characteristics have remained largely stable among drug suspects.
- Young people under the age of 23 have a higher likelihood of becoming a drug extractor than individuals aged 23 or older. Those who are suspected for the first time of a specific drug extraction– or drug-related offence—so-called offence-specific first offenders—are more likely to be drug extractors compared to those who have previously committed the same type of offence. However, individuals who have previously come to the attention of the Public Prosecution Service for other types of offences have a higher likelihood of becoming drug extractors than those with no prior contact with the Public Prosecution Service.
- Having problematic debts, growing up in a single-parent household, and living in a neighbourhood with a higher number of police-registered suspects increase the likelihood of becoming a drug extractor. For young people (up to the age of 23) who became early school leavers in the five years preceding the offence, the likelihood of becoming a drug extractor is higher than for young people who did not leave school early prior to the offence.
Afsluitend
Ik vind dit een prima ‘kennisparel’. Er was sprake van grote onbekendheid met de achtergronden van de drugsuithalers. De analyse van het CBS brengt daar verandering in. Uithalers kenmerken zich in de onderzoeksperiode van 2020-2023 ten opzichte van drugsverdachten vooral door een gemiddeld lagere leeftijd, doordat zij vaker opgroeiden in eenoudergezinnen en vaker wonen in buurten waar relatief veel andere verdachten wonen.
Ten slotte is het bij de interpretatie van dit onderzoek van belang dat het mogelijk niet alleen gaat over daders, maar ook mogelijk ook over slachtoffers. In dit onderzoek wordt hier geen onderscheid tussen gemaakt. In 2025 zijn meerdere zaken voor de rechter verschenen waaruit blijkt dat minderjarige uithalers het slachtoffer kunnen zijn van criminele uitbuiting. Criminele uitbuiting is een vorm van mensenhandel waarbij slachtoffers worden geronseld of gedwongen om strafbare feiten te plegen, waar de uitbuiter (veel) geld aan kan verdienen. De rechtbank signaleert een trend waarbij jongeren actief worden geworven om strafbare feiten te plegen, zoals uithalen. Door het beloofde geldbedrag worden jongeren de criminaliteit ‘ingelokt’, wat verregaande gevolgen kan hebben voor de jongeren en hun directe omgeving.
Ook blijkt uit onderzoek dat de signalen van criminele uitbuiting bij drugscriminaliteit niet altijd goed worden herkend, waardoor niet wordt erkend dat een uithaler in eerste instantie eigenlijk zelf slachtoffer is van criminele uitbuiting. Dit duidt erop dat uithalers wel degelijk een kwetsbare groep kunnen vormen waarbij een verhoogd risico bestaat op criminele uitbuiting. Dat is een belangrijk gegeven voor beleid en praktijk. De huidige kennis toont namelijk aan dat er consistent sprake is van overlap tussen slachtoffers en daders. Die rol is vaak diffuus: https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-criminol-030920-120724
Ten slotte, ik ga er twee weken tussen uit. Ik ga naar Griekenland in de omgeving van Monemvasia: https://www.grieksegids.nl/peloponnesos/monemvassia.php Heerlijk wandelen, zwemmen, rondkijken en genieten van de Griekse wijn en het eten. De volgende ‘kennisparel’ valt daarom op 28 april op jullie digitale deurmat. Tot dan!