[980] 18 February 2026: Aggression in Health and Social Care: Aggression and an Unhealthy and Unsafe Working Environment

Inleiding

Goede morgen allemaal op deze woensdag 18 februari 2026. Ik begin met een toepasselijk liedje bij het onderwerp van de bijgesloten ‘kennisparel’ van vandaag: https://www.youtube.com/watch?v=bej93aPldHE&list=RDbej93aPldHE&start_radio=1 ‘Bijna 6 op de 10 zorgmedewerkers ervaren agressie patiënten’ kopte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vanochtend: https://www.cbs.nl/item?sc_itemid=23b84640-bcb9-4938-9e7d-1ef42d75ebd1&sc_lang=nl-nl. Ook de NOS besteedde ruim aandacht aan de bijgesloten ‘kennisparel’ van vandaag: https://nos.nl/artikel/2602935-agressie-in-de-zorg-blijft-onverminderd-hoog-niets-lijkt-te-helpen

In 2024 zei 57 procent van de werknemers in zorg en welzijn dat ze te maken hadden met agressie door patiënten of hun naasten. Dit is ten opzichte van 2020 nagenoeg gelijk gebleven. Werknemers met een hoge werkdruk hebben vaker met agressie te maken dan wanneer dat niet het geval is. Dit blijkt uit cijfers van de werknemersenquête, die CBS uitvoert voor het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn. Bijna de helft (48 procent) van de zorgmedewerkers van 16 jaar of ouder heeft te maken met verbale agressie, zoals schelden of schreeuwen. Ook ervaart een relatief grote groep pesten (25 procent) of fysieke agressie (21 procent) door patiënten of hun naasten (familie of vrienden). Zorgmedewerkers geven met 10 procent het minst vaak aan dat ze te maken hebben met bedreiging of intimidatie.

Bron

Centraal Bureau voor de Statistiek (februari 2026). Agressie in zorg en welzijn: Agressie en een ongezonde en onveilige werkomgeving. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek, 12 pp. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/diversen/2026/agressie-in-zorg-en-welzijn

Summary

Aggression in health and social care is closely related to the safe and healthy working environment that is essential for the sustainable employability of employees. Based on the AZW Employee Survey, a substantial amount of information is available to further examine this issue. The aim of this “knowledge pearl” is to examine and describe the relationship between aggression and an unhealthy and unsafe working environment. To achieve this aim, three research questions have been formulated.

The first research question examines the extent to which aggression by patients or colleagues occurs within the health and social care sector. The conclusion is that nearly six in ten healthcare workers experience aggression from patients or their relatives (family members or friends), and more than three in ten experience aggression from colleagues or supervisors. This proportion has changed little in recent years. In most cases, this concerns verbal aggression by patients or their relatives, and bullying by colleagues or supervisors. Younger employees are more frequently confronted with aggression than those aged 45 and over. There are also differences by occupation: social workers and group and residential care workers relatively often face aggression from patients, whereas managers and specialist professionals more frequently experience aggression from colleagues or supervisors.

The second research question subsequently addresses the relationship between aggression by patients and the mental health and job satisfaction of employees in the health and social care sector. The study finds that such a relationship does indeed exist. Employees in health and social care who experience some form of aggression from patients or their relatives are less engaged in their work. In particular, they report lower motivation to go to work. They also more frequently experience psychological fatigue as a result of their work and are more often dissatisfied with the organisation for which they work. It should be emphasised, however, that this concerns an association only; it cannot be concluded that experiencing aggression is the cause of reduced well-being.

Although no causal relationship can be established in this study, aggression by patients or their relatives may pose a risk to the well-being of healthcare employees. At the same time, certain working conditions may themselves constitute a risk factor for aggression. This is addressed in the third research question, which examines the extent to which working conditions in health and social care are associated with aggression by patients. It can be concluded that employees who experience a (very) high workload and who have insufficient time to give attention to and care for their patients or clients are more frequently confronted with aggression than colleagues for whom this is not the case. This association is also evident with regard to the level of support employees receive from the organisation and their supervisors, as well as the atmosphere within the department or team. Those who perceive this support or atmosphere as insufficient are more likely to experience aggression.

Because no causal relationships can be established, this study does not demonstrate an effect of aggression by patients or their relatives on healthcare workers, nor whether specific working conditions lead to increased aggression by patients or colleagues. However, it does show that aggression does not occur in isolation. For the retention of staff in the health and social care sector, it is therefore important to adopt a broad perspective when creating a safe and healthy working environment. The attached “knowledge pearl” thus shows that healthcare workers who experience aggression from patients or their relatives more often display the following characteristics compared with colleagues for whom this is not the case:

Tegelijkertijd laat de analyse zien dat de arbeidsomstandigheden van zorgmedewerkers van belang zijn. Zo hebben degenen die vaker met agressie te maken de volgende kenmerken:

This study uses data from the Labour Market Health and Social Care Employee Survey (Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Werknemersenquête). This survey is conducted twice a year among employees in the health and social care sector. Questions on aggression are included in the November wave. For the analyses, the November surveys from the years 2020–2024 were therefore used. The study provides insight into the complex relationship between aggression and an unsafe and unhealthy working environment in health and social care. The approach of the study is descriptive. This choice was made because of the already substantial amount of available information. As a result, it remains unclear whether the observed differences in personal characteristics and occupational roles play a role in the identified association between aggression and a healthy and safe working environment.

Afsluitend

Ik heb de afgelopen jaren verschillende ‘kennisparels’ verstuurd waarin elementen en aspecten van slachtofferschap van werknemers (met een publieke taak) aan de orde zijn gekomen. Ik maakte daar onlangs deze compilatie van: https://www.researchgate.net/publication/393749316_Slachtofferschap_van_werknemers_met_een_publieke_taak_Twintig_verschenen_’kennisparels’_tussen_2020_-_2025

Concluderend kan worden gesteld dat geweld op de werkplek een wijdverbreid en belastend maatschappelijk probleem vormt. Vanuit de criminologie en interdisciplinair onderzoek naar deze vorm van slachtofferschap kunnen belangrijke factoren worden onderscheiden die de (non)effectiviteit van het preventiebeleid bepalen. Een aantal deelgebieden komen daarin naar voren. Het gaat daarbij allereerst om de effectiviteit van het beleidsproces in algemene zin. Hoe gaat men op de werkvloer via procedures en protocollen organisatorisch om met deze vorm van slachtofferschap?  Verder staan de effectiviteit van interventies die specifiek zijn gericht op (potentiële) daders, slachtoffers en de werkomgeving centraal. Wie goed doet goed ontmoet, en dat geldt ook voor de verhouding tussen de leiding van een organisatie en de medewerkers daarvan. Er gaat dus een positief effect uit van goed leiderschap op het werk en het voorkomen van slachtofferschap van de medewerkers.

Binnen het ministerie van Justitie & Veiligheid betreft dat heel wat verschillende medewerkers. Van de verhouding publiek-politie tot de gedetineerde en de gevangenisbewaarder, tot de rechtzoekende bij het Juridisch Loket tot de interactie tussen rechter en verdachte. De uitkomsten van bijgesloten ´kennisparel´ zijn zeker relevant voor de organisatie van het Nederlandse ministerie van Justitie & Veiligheid met zijn ruim 110.000 medewerkers. Daarmee is dat ministerie de grootste werkgever van Nederland. En dat wordt nog wel eens vergeten. Een sterke inzet is vereist door menselijke en materiële middelen te investeren om hier een geweldloze omgeving te creëren waar slachtofferschap van het personeel tot een minimum kan worden gegarandeerd.

Sterker, werkgevers hebben daar een wettelijke verplichting toe. Meer dan 30 jaar geleden, in 1994, is de Arbowet uitgebreid met de verplichting voor de werkgever werknemers te beschermen tegen agressie en geweld en tegen seksuele intimidatie: https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/arbowetgeving Ik zou wanneer ik als ambtenaar slachtoffer wordt van werk gerelateerd geweld mijn werkgever daarop wijzen en eventueel aansprakelijk stellen voor het ondergane slachtofferschap. Een stevige (wetgeving)stok achter de deur zou ik zeggen. In de praktijk alleen nauwelijks toegepast. Ten slotte verwijs ik de geïnteresseerde lezers naar deze presentatie die ik gaf over het fenomeen van slachtofferschap van werknemers (met een publieke taak): https://www.researchgate.net/publication/359768909_Slachtofferschap_van_werknemers_met_een_publieke_taak_Observaties_en_suggesties